Opacityslider
Time animation
Labels
Toelichting

Historische kaarten

In de laatste 500 jaar is de plattegrond van Amsterdam honderden malen door kaartenmakers vastgelegd op plaat of papier. Op deze site vindt u vijf van de meest toonaangevende historische kaarten die samen een beeld geven van de ontwikkeling van de stad van 1500 tot 1900. Ook voor het ontdekken van archeologische vindplaatsen zijn historische kaarten een belangrijk hulpmiddel. Door ze op de stadsplattegrond van nu te leggen, kunnen de bebouwing en het gebruik van een buurt of perceel door de eeuwen heen worden achterhaald. Om deze vijf historische kaarten toegankelijk te maken zijn ze gedigitaliseerd en van hedendaagse coördinaten voorzien. Dit is uitgevoerd met een geografisch informatie systeem (GIS). Door de transparantie schuif, rechts boven in het venster, te bewegen kan elke aangevinkte historische kaart uit de legenda doorzichtig worden gemaakt. Het huidige kaartbeeld wordt dan zichtbaar door de historische kaart heen, waardoor beide topografische situaties met elkaar vergeleken kunnen worden. Kaart van Cornelis Anthonisz (1544) Deze kaart van de schilder en cartograaf Cornelis Anthonisz. uit 1544 is voor zover bekend het oudste gedrukte topografische overzicht van de stad Amsterdam. De houtsnede is gebaseerd op een schilderij dat hij in 1538 in opdracht van het stadsbestuur maakte. De kaart is gedetailleerd opgezet en maakt met de vele individuele gebouwen een portretmatige indruk. De stad is afgebeeld in een vogelvluchtperspectief. Normaliter werden overzichten van boven in de 16de eeuw vanaf de hogere gebouwen, zoals kerktorens, gemaakt. Het perspectief dat Anthonisz. heeft gebruikt is vanaf bijna 4000 meter hoog getekend. Zijn kaart is daarom meer een artist impression met veel details, want vanaf die hoogte zouden gebouwen of menselijke figuren niet meer zichtbaar zijn. Kaart van Jacob van Deventer (rond 1560) Rond 1560 gaf de Spaanse koning Filips II de opdracht aan de Mechelse landmeter Jacob van Deventer om alle vestingsteden in de Noordelijke Nederlanden in kaart te brengen. Amsterdam was hier één van. De kaarten waren erg nauwkeurig omdat ze voor militaire doeleinden waren bedoeld. Op de assen van wegen, gebouwen en verdedigingswerken staan reeksen zwarte stipjes. Dit zijn meetpunten uit het veld, waaruit blijkt dat Jacob van Deventer of één van zijn medewerkers hier zelf heeft rondgelopen. De kaart toont de middeleeuwse stad in de omringende, nauwelijks bebouwde veenwieden. Goed zichtbaar zijn de verschillende ontginningssloten. Binnen de stad zijn straten, vestingwerken en de kenmerkende hogere gebouwen duidelijk weergegeven.   Kaart van Gerred de Broen (rond 1774) Het familiebedrijf De Broen heeft in de 18de eeuw talloze kaarten van Amsterdam gemaakt. Aan dit exemplaar hebben vader en zoon Gerred gewerkt. De kaart werd meerdere malen herdrukt en van tijd tot tijd geactualiseerd met nieuwe ontwikkelingen. Deze kaart lijkt op een vogelvluchtkaart, maar het is een platte projectie waarop de bebouwing min of meer driedimensionaal en ook schematisch is ingetekend. Alleen de bijzondere en kenmerkende gebouwen zijn nauwkeurig weergegeven. Dit levert een rustig kaartbeeld. De bijschriften op de kaart vertellen veel over de (veranderende) functies van gebouwen in de stad. Topografische Militaire Kaart Amsterdam (1860) In 1860 heeft het Topografisch Militair Bureau in 62 kaartbladen het hele Koninkrijk der Nederlanden gekartografeerd. Het kaartblad van Amsterdam is vooral interessant omdat deze het oude ontginningslandschap rond de stad toont aan het eind van de 19de eeuw voor de grote stedelijke uitbreidingen. Het is een bovenaanzicht dat een beeld geeft van de landelijke inrichting, bebouwing en activiteiten in de recentere wijken van de stad buiten het historisch centrum. Duidelijk zichtbaar zijn de belangrijke logistieke lijnen in het landschap. Buurtatlas van Loman (1876-1903) De Buurtatlas van 1876 bestaat uit 101 zeer gedetailleerde kaartbladen die door de Dienst Publieke Werken van Amsterdam zijn vervaardigd en door Jan Cristiaan Loman Jr. zijn uitgegeven. De atlas is opgedeeld in de verschillende buurten in de historische binnenstad en de 19de en vroeg 20ste-eeuwse ring. In 1892-1903 is de atlas aangevuld tot 158 kaartbladen. De kaarten bieden nauwkeurige informatie over de situering van afzonderlijke percelen inclusief de huidige huisnummering die in 1875 is ingevoerd. De atlas biedt een belangrijke schakel tussen de situatie van voor de 19de eeuw en de huidige stadsplattegrond. Als je inzoomt worden kadasternummers, aantekeningen en de oorspronkelijke namen van gangen en stegen zichtbaar, die later zijn verdwenen of vervangen.

Archeologische vindplaatsen

Amsterdam kent een rijke verzameling aan archeologische vind[plaatsen. Dit kunnen losse voorwerpen of scherven zijn maar ook allerlei structuren zoals afval- en ophogingslagen, funderingen, kelders, beerputten, verdedigingsmuren of gedempte waterwegen. Deze archeologische sporen zijn bijzonder omdat ze verbonden zijn met het dagelijkse leven vanaf het allereerste begin van de stad. De afgelopen 40 jaar heeft Monumenten en Archeologie bij bouwprojecten overal in de stad onderzoek uitgevoerd. Op deze kaart worden een selectie van 110 vindplaatsen online toegankelijk gemaakt, in combinatie met de vijf historische kaarten als onderlegger. Ieder vlakje op de kaart geeft een doorkijk naar de geschiedenis van die specifieke plek. Door op één van deze 110 archeologische hotspots te klikken verschijnen het adres, gegevens over het onderzoek en de vondsten, een foto en een verwijzing naar meer achtergrondinformatie op de website van BMA.

Amsterdamse Historische Bebouwing uit de periode 1250-1800

De Historische bebouwing bevat de meest kenmerkende stedelijke bouwwerken tussen 1250 en 1800 waarvan de locaties en de bouwjaren bekend zijn. Op basis van hun functies binnen de stad worden vier categorieën gebouwen onderscheiden: religie, openbaar, productie en militair. Met behulp van de Tijdschuifbalk boven in het scherm kan de ontwikkelingsgeschiedenis van deze gebouwen chronologisch worden weergegeven. Door de schuifbalk naar links (terug in de tijd) of naar rechts (vooruit in de tijd) te verplaatsen verschijnen gebouwen of verdwijnen ze weer. Zo ontstaat per periode een beeld van de belangrijkste gebouwen binnen de stad. De gebouwen kunnen per categorie of allemaal samen worden bekeken. Om alle punten in één beeld te overzien, zonder chronologische functie, kan men de het kopje `Historische bebouwing (alles aan/uit)` aanvinken.

Beerputten

De beerput is een belangrijke archeologische informatiebron, die ons een blik gunt in de keuken en eetkamer van Amsterdamse huizen in de afgelopen eeuwen. In de afgelopen veertig jaar zijn (de resten van ) bijna 400 beerputten archeologisch onderzocht. Deze vindplaatsen zijn opgenomen in een speciale beerputtenkaartlaag. Op de kaart zijn concentraties beerputten te zien ter hoogte van het Waterlooplein, de Jordaan en de Haarlemmerhouttuinen. Dit beeld is geen afspiegeling van de werkelijke verspreiding van beerputten binnen de historische stad, maar hangt eerder samen met het verhoogde aantal bouwterreinen in deze buurten vanwege de grootschalige stadsvernieuwing in 1970-1980 waarbij veel beerputten vrijkwamen voor onderzoek.

Disclaimer

Monumenten & Archeologie (MA) is de bronhouder van de aangeboden kaartlagen en dient vermeld te worden indien u verwijst naar deze kaartlagen. MA kan niet aansprakelijk worden gehouden voor de gevolgen van het gebruik van gegevens op deze website. Door het proces van georefereren kunnen vervormingen van de historische kaart ontstaan en kunnen er afwijkingen zijn te opzichte van de huidige kaart. Er is veel zorg besteed aan de inhoudelijke kwaliteit van de informatie. Onderzoek is echter steeds gaande. Onvolledigheden, veranderingen door voortschrijden van inzichten of andere gebreken kunnen niet worden uitgesloten.

Inhoudelijk contactpersoon

Gemeente Amsterdam - Monumenten en Archeologie
Sander IJzerman
s.ijzerman@amsterdam.nl

Kaartnavigatie

- Klik op een kaartobject voor informatie over dat object.
- Dubbelklik op de kaart om stapsgewijs in te zoomen, of
- Gebruik het muiswiel of de controlbar voor in- en uitzoomen.
- Houdt de (linker)muisknop ingedrukt of gebruik de controlbar om het kaartbeeld te verschuiven.
- Streetview is beschikbaar via de controlbar (gele poppetje op de kaart leggen).
- Kies rechts bovenin een topografische ondergrond in verschillende kleuren of de luchtfoto.
- Met het knopje rechtsboven tekent u zelf een gebied, waarin de objecten worden geteld.

Over maps.Amsterdam.nl

De website maps.amsterdam.nl wordt beheerd door de afdeling Ruimte en Duurzaamheid van de Gemeente Amsterdam. Wij doen ons best de informatie op deze interactieve kaart actueel, correct en toegankelijk te houden, maar kunnen dit niet garanderen.
Er kunnen geen rechten worden ontleend aan de kaart. Ten opzichte van de ondergrond kan door projectieconversie een kleine verschuiving hebben plaatsgevonden.
De Gemeente Amsterdam behoudt zich het auteursrecht voor op de informatie op deze kaart, inclusief beeldmerken, videomateriaal, logo's, fotomateriaal en de documenten die via deze kaart zijn te downloaden. Citeren of het publiceren van een screenshot van de kaart met bronvermelding moedigen we aan, evenals linken naar deze interactieve kaart. Voor vragen, opmerkingen of aanvullingen neemt u contact op met de inhoudelijk contactpersoon.

Linken en Embedden

In elke infowindow (klik op een kaartobject) staat onderaan een Map link. Daarmee open je de kaart zoals hij er op dat moment uitziet.
De link bestaat uit verschillende parameters:
- z: de coördinaten van het kaartvenster en het nummer van de topografische ondergrond.
- leg: de Legenda-eenheden die aangevinkt zijn.
- klik: de coördinaten van het object waarop geklikt is voor het infowindow.
- emb=0: het logo, de titel en de legenda zijn zichtbaar.
- emb=1: het logo en de titel zijn niet zichtbaar.
- emb=2: ook de legenda is niet zichtbaar.

De parameters beginnen met het ? achter de url en zijn van elkaar gescheiden met een &.
Je kunt zelf de parameters aanpassen, bv. door de klik weg te halen of het getal achter emb te veranderen.
Een ogenblik geduld | Just a moment ....